Overprikkeld symptomen herkennen en wat ze doen met slaap

Overprikkeling betekent dat je brein meer prikkels binnenkrijgt dan het kan verwerken, en het filter dat normaal bepaalt wat aandacht verdient werkt dan minder goed. De meest herkenbare symptomen zijn vermoeidheid die je niet kunt verklaren, concentratieproblemen, hoofdpijn, spierspanning, een kort lontje en het gevoel dat drukte of sociaal contact te veel vraagt. Geluiden komen harder binnen dan normaal, en je brein voelt vol op een manier waarop je het niet kunt leegmaken door er even tussenuit te gaan.

Overprikkeling komt in drie varianten die in de praktijk zelden los van elkaar staan: zintuiglijke overprikkeling, waarbij licht, geluid en aanraking te hard binnenkomen; cognitieve overprikkeling, waarbij je hoofd de informatiestroom van de dag niet meer bijhoudt; en emotionele overprikkeling, waarbij je eigen gevoelens of die van anderen harder binnenkomen dan de situatie vraagt. De meeste mensen herkennen een combinatie van alle drie, zeker aan het einde van een volle dag.

Overdag heeft je sympathische zenuwstelsel de hele dag zijn werk gedaan: cortisol aangemaakt, spieren licht gespannen gehouden, je hersenen voortdurend laten verwerken en filteren. Als je 's avonds wil ontspannen, vraag je je lichaam om over te schakelen naar het parasympatische zenuwstelsel, het deel dat rust en herstel regelt. Maar dat systeem schakelt niet zomaar om na een dag waarbij het sympathische de boventoon hield, en dat is waarom je hoofd 's avonds blijft draaien terwijl je er klaar mee bent.

Als je overdag overprikkeld bent geweest, ligt je prikkeldrempel 's nachts lager dan normaal, en dat merk je aan twee dingen. Licht, ook door gesloten oogleden heen, remt de aanmaak van melatonine en vertraagt de biologische overgang van dag naar nacht. Geluid, ook zachte geluiden die je normaal niet opmerkt, activeert je waakzaamheidssysteem opnieuw en houdt je lichaam in een toestand die meer op paraatheid lijkt dan op slaap.

Wie overprikkeld in slaap valt, start de volgende ochtend met een systeem dat minder heeft hersteld dan het nodig had. Je prikkeldrempel ligt dan de volgende dag al lager bij het opstaan, waardoor dezelfde hoeveelheid prikkels eerder te veel is dan de dag ervoor. Zo versterken overprikkeling en slechte slaap elkaar, en dat patroon is lastig te doorbreken zolang je niet weet wat er precies speelt.

Het gaat om het terugbrengen van prikkels op het moment dat je lichaam wil schakelen, en dat begint met twee zintuigen: licht en geluid. Een donkere slaapkamer geeft je hersenen het signaal dat de dag echt voorbij is en ondersteunt de aanmaak van melatonine. Zachte, constante druk op je hoofd, het mechanisme achter verzwaarde producten zoals het Nera-masker van Sopora, activeert het parasympatische zenuwstelsel en helpt je lichaam het sympathische systeem los te laten.

De symptomen van overprikkeling zijn herkenbaar, maar de verbinding met wat er 's nachts gebeurt wordt zelden gemaakt. Als je weet dat een overprikkeld zenuwstelsel overdag doorwerkt in je slaap, begrijp je ook waarom een rustigere avond en een prikkelarme slaapomgeving meer doen dan vroeg naar bed gaan. Niet als grote gedragsverandering, maar als iets kleins dat je systeem de ruimte geeft om te doen wat het zelf al wil: loslaten.