Waarom overprikkeling bij ADHD zo snel gaat

Overprikkeling is het punt waarop je meer prikkels binnenkrijgt dan je kunt verwerken. Bij ADHD ligt dat punt lager dan bij anderen, omdat je prikkelfilter minder goed werkt. Geluiden, beelden, gesprekken, eigen gedachten, ze komen allemaal even hard binnen, alsof alles even belangrijk is. ADHD'ers zeggen vaak dat ze elke prikkel handmatig moeten verwerken, terwijl dat bij anderen automatisch gaat. Dat kost continu energie, ook als jij denkt dat je niks aan het doen bent.

Bij ADHD werken de neurotransmitters dopamine en noradrenaline anders. Die stoffen helpen je brein om hoofdzaken van bijzaken te scheiden. Werken ze minder, dan zie je niet alleen die ene collega aan tafel, maar ook de zoemende lamp, het rinkelende telefoontje verderop, en de vraag of je de wasmachine wel uitzette. Daar komt iets bij wat coaches het FOMO-brein noemen: een brein dat actief op zoek gaat naar nieuwe prikkels, voor het geval er een leuke tussen zit. Filteren wordt dan dubbel lastig.

Stel je je werkgeheugen voor als een bureau. De hele dag worden er nieuwe dossiers neergelegd, en bij ADHD verwerk je die langzamer. Op een gegeven moment ligt je bureau zo vol dat je niet meer weet waar je iets moet zoeken. Halverwege de dag merk je dat geluiden harder lijken, tegen de avond word je geïrriteerd om iets kleins. ADHD overprikkeld raken gaat zelden geleidelijk. Je voelt het pas als de emmer al overloopt.

Overdag worden je prikkels ergens door opgevangen, je werk, een gesprek, beweging. 's Avonds valt dat weg en gaat je brein zelf alles verwerken wat het overdag niet kon. Precies op het moment dat je wil ontspannen, komt de file in je hoofd op gang. Daar komt bij dat mensen met ADHD vaak een verlate melatonine-aanmaak hebben, soms één tot twee uur later dan gemiddeld. Je lijf is moe, je hoofd nog niet, en je zenuwstelsel weet niet hoe het moet schakelen.

Je kunt een overprikkeld systeem niet wegdenken. Wel kun je het de juiste signalen geven. Minder input is de eerste stap, dus schermen weg, gedimd licht, weinig gepraat. Pas wel op dat je niet doorslaat. Te veel prikkels wegnemen kan omslaan in onderprikkeling, en daar zoekt een ADHD-brein vanzelf weer prikkels bij. Wat je echt helpt zijn signalen die je zenuwstelsel kalmeren. Warmte, stilte, een lange uitademing, gewogen druk op je lichaam. Die laatste activeert je parasympatisch zenuwstelsel.

Twee dingen helpen een overprikkeld brein 's avonds schakelen. Volledige duisternis stopt het melatonine-remmende signaal van licht, ook door je oogleden heen, zodat je systeem doorkrijgt dat de dag voorbij is. Zachte, gelijkmatige druk op je hoofd activeert je parasympatisch zenuwstelsel, het deel dat over rust gaat. Sopora ontwikkelde Nera om die twee dingen te combineren in één masker. Niet omdat het overprikkeling bij ADHD oplost, wel omdat het de avond zachter maakt. Je kunt het 30 nachten thuis proberen.

De reflex bij overprikkeling is vaak: harder mijn best doen. Beter plannen, strakker zijn, minder klagen. Voor een ADHD-brein werkt dat averechts, omdat de oorzaak niet in je discipline zit, maar in je prikkelverwerking. Wat wel helpt is rustmomenten inplannen voor je ze nodig hebt, je avond zachter maken, en accepteren dat jouw systeem meer ontladen vraagt. Dat is geen zwakte, dat is onderhoud. Daar wordt elke volgende dag iets lichter van.